बाबू जगजीवन राम यांचे राजकीय जीवन आणि सामाजिक योगदान
Watch on:
▶️ YouTube
बाबू जगजीवन राम हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील ज्येष्ठ नेते, समाजसुधारक, कुशल प्रशासक आणि दलित समाजाच्या हक्कांसाठी कार्य करणारे प्रमुख राजकीय नेते होते. भारतीय राजकारणात त्यांनी पाच दशकांहून अधिक काळ महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
1. जन्म आणि शिक्षण
जन्म: 5 एप्रिल 1908
जन्मस्थळ: चांदवा गाव, भोजपूर जिल्हा, बिहार.
पूर्ण नाव: बाबू जगजीवन राम.
बनारस हिंदू विद्यापीठातून विज्ञानाचे शिक्षण घेतले.
कलकत्ता विद्यापीठातून पदवी प्राप्त केली.
2. राजकीय जीवनाची सुरुवात
1934 मध्ये अखिल भारतीय रविदास महासभेची स्थापना केली.
अखिल भारतीय दलित वर्ग लीगची स्थापना करून वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी काम केले.
1936 मध्ये वयाच्या अवघ्या 28 व्या वर्षी बिहार विधान परिषदेचे सदस्य झाले.
1937 मध्ये बिहार सरकारमध्ये संसदीय सचिव म्हणून काम केले.
स्वातंत्र्यलढ्यात महात्मा गांधी यांच्या आंदोलनात सहभाग घेतला.
1942 च्या भारत छोडो आंदोलनात सहभाग घेतल्यामुळे त्यांना अटक झाली.
3. केंद्र सरकारमधील महत्त्वाची पदे
कालावधी पद
1946–1952 केंद्रीय कामगार मंत्री
1952–1956 संचार मंत्री
1956–1962 रेल्वे मंत्री
1962–1963 परिवहन व संचार मंत्री
1967–1970 अन्न व कृषिमंत्री
1970–1974 संरक्षण मंत्री
1974–1977 कृषी व सिंचन मंत्री
1977–1979 संरक्षण मंत्री
1979 उपपंतप्रधान
4. हरितक्रांतीमधील योगदान
1967 ते 1970 या काळात अन्न व कृषिमंत्री म्हणून त्यांनी देशातील अन्नधान्य उत्पादन वाढविण्यासाठी प्रयत्न केले. हरितक्रांतीच्या काळात भारताच्या अन्नधान्य उत्पादनात वाढ झाली आणि अन्नस्वयंपूर्णतेच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली.
5. सामाजिक न्यायासाठी योगदान
दलित आणि वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी प्रयत्न.
सामाजिक समानता आणि शिक्षणाचा प्रसार.
कामगारांच्या हक्कांसाठी कायदे करण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका.
अनुसूचित जाती-जमातींच्या आरक्षणासंबंधी घटनात्मक तरतुदींना पाठिंबा.
कामगार कल्याण आणि सामाजिक सुरक्षेसाठी योगदान.
5. सामाजिक न्यायासाठी योगदान
दलित आणि वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी प्रयत्न.
सामाजिक समानता आणि शिक्षणाचा प्रसार.
कामगारांच्या हक्कांसाठी कायदे करण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका.
अनुसूचित जाती-जमातींच्या आरक्षणासंबंधी घटनात्मक तरतुदींना पाठिंबा.
कामगार कल्याण आणि सामाजिक सुरक्षेसाठी योगदान.
6. काँग्रेसमधून बाहेर पडून नवीन राजकीय वाटचाल
1977 मध्ये आणीबाणीनंतरच्या राजकीय परिस्थितीत त्यांनी काँग्रेस पक्ष आणि मंत्रिमंडळाचा राजीनामा दिला. 2 फेब्रुवारी 1977 रोजी त्यांनी काँग्रेस फॉर डेमोक्रसी या पक्षाची स्थापना केली. पुढे हा पक्ष जनता पक्षात विलीन झाला.
1979 मध्ये त्यांनी भारताचे उपपंतप्रधान म्हणूनही काम केले.
1. जन्म आणि शिक्षण
जन्म: 5 एप्रिल 1908
जन्मस्थळ: चांदवा गाव, भोजपूर जिल्हा, बिहार.
पूर्ण नाव: बाबू जगजीवन राम.
बनारस हिंदू विद्यापीठातून विज्ञानाचे शिक्षण घेतले.
कलकत्ता विद्यापीठातून पदवी प्राप्त केली.
2. राजकीय जीवनाची सुरुवात
1934 मध्ये अखिल भारतीय रविदास महासभेची स्थापना केली.
अखिल भारतीय दलित वर्ग लीगची स्थापना करून वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी काम केले.
1936 मध्ये वयाच्या अवघ्या 28 व्या वर्षी बिहार विधान परिषदेचे सदस्य झाले.
1937 मध्ये बिहार सरकारमध्ये संसदीय सचिव म्हणून काम केले.
स्वातंत्र्यलढ्यात महात्मा गांधी यांच्या आंदोलनात सहभाग घेतला.
1942 च्या भारत छोडो आंदोलनात सहभाग घेतल्यामुळे त्यांना अटक झाली.
3. केंद्र सरकारमधील महत्त्वाची पदे
कालावधी पद
1946–1952 केंद्रीय कामगार मंत्री
1952–1956 संचार मंत्री
1956–1962 रेल्वे मंत्री
1962–1963 परिवहन व संचार मंत्री
1967–1970 अन्न व कृषिमंत्री
1970–1974 संरक्षण मंत्री
1974–1977 कृषी व सिंचन मंत्री
1977–1979 संरक्षण मंत्री
1979 उपपंतप्रधान
4. हरितक्रांतीमधील योगदान
1967 ते 1970 या काळात अन्न व कृषिमंत्री म्हणून त्यांनी देशातील अन्नधान्य उत्पादन वाढविण्यासाठी प्रयत्न केले. हरितक्रांतीच्या काळात भारताच्या अन्नधान्य उत्पादनात वाढ झाली आणि अन्नस्वयंपूर्णतेच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली.
5. सामाजिक न्यायासाठी योगदान
दलित आणि वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी प्रयत्न.
सामाजिक समानता आणि शिक्षणाचा प्रसार.
कामगारांच्या हक्कांसाठी कायदे करण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका.
अनुसूचित जाती-जमातींच्या आरक्षणासंबंधी घटनात्मक तरतुदींना पाठिंबा.
कामगार कल्याण आणि सामाजिक सुरक्षेसाठी योगदान.
5. सामाजिक न्यायासाठी योगदान
दलित आणि वंचित समाजाच्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी प्रयत्न.
सामाजिक समानता आणि शिक्षणाचा प्रसार.
कामगारांच्या हक्कांसाठी कायदे करण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका.
अनुसूचित जाती-जमातींच्या आरक्षणासंबंधी घटनात्मक तरतुदींना पाठिंबा.
कामगार कल्याण आणि सामाजिक सुरक्षेसाठी योगदान.
6. काँग्रेसमधून बाहेर पडून नवीन राजकीय वाटचाल
1977 मध्ये आणीबाणीनंतरच्या राजकीय परिस्थितीत त्यांनी काँग्रेस पक्ष आणि मंत्रिमंडळाचा राजीनामा दिला. 2 फेब्रुवारी 1977 रोजी त्यांनी काँग्रेस फॉर डेमोक्रसी या पक्षाची स्थापना केली. पुढे हा पक्ष जनता पक्षात विलीन झाला.
1979 मध्ये त्यांनी भारताचे उपपंतप्रधान म्हणूनही काम केले.